Święta Bożego Narodzenia kojarzą się przede wszystkim z prezentami, różnego rodzaju słodkościami i wybornymi potrawami, których – zgodnie z tradycją – powinno być 12 podczas wigilijnej uczty. W tym artykule poświęcę uwagę nie tylko produktom niezbędnym do przygotowania wyśmienitych, klasycznych i nieco odmienionych potraw, ale także różnego rodzaju napojom, które towarzyszą Polakom nie tylko podczas świątecznych spotkań, ale także w czasie przygotowań. Po które więc produkty najczęściej sięgają Polacy w okresie bożonarodzeniowym i czy ich sprzedaż różni się od tej w pozostałych miesiącach?
Ile Polacy przeznaczają na święta?
Święta wiążą się z dużymi wydatkami, które obejmują nie tylko przygotowanie wigilijnych i bożonarodzeniowych potraw, ale także prezenty i różnego rodzaju dekoracje. Zdecydowana większość osób – nawet tych, które święta spędzają poza domem – lubi, kiedy w ich mieszkaniach unosi się piękny zapach bożonarodzeniowych potraw, a tematyczne ozdoby tworzą bajeczny nastrój spokoju i odpoczynku.
Ile jednak należy przeznaczyć na świąteczne przygotowania? Na to pytanie odpowiada raport Związku Banków Polskich, powstały we współpracy z firmą badawczą Minds&Roses, „Świąteczny Portfel Polaków 2025”. Wynika z niego, że w ubiegłym roku Polacy planowali przeznaczyć na zakupy świąteczne średnio 1 787 zł, czyli o 13% i 200 zł więcej niż w 2024 roku.
Polacy lwią część funduszy zamierzali wydać na prezenty (około 677 zł) oraz zakupy spożywcze (blisko 671 zł). Oprócz tego świąteczny budżet obejmował wydatki na podróże i transport, które oscylowały w granicach 440 zł. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że przed świętami 2025 roku Polacy planowali ograniczyć wydatki świąteczne, koncentrując się na redukcji kosztów prezentów i artykułów spożywczych.
Z przygotowanego przez ekspertów raportu wynika również, że w 2025 roku przeciętna czteroosobowa rodzina zamierzała przeznaczyć na świąteczne zakupy blisko 4 000 zł, a dokładniej 3 655,30 zł.
Święta Bożego Narodzenia w 2025 roku zapowiadały się łagodniej dla domowych budżetów. „Inflacja była niższa niż w poprzednich latach, co sprawiało, że wzrost cen – choć nadal obecny – był zdecydowanie mniej dotkliwy. Z danych GUS wynika, że inflacja w październiku 2025 roku wyniosła 2,8% rdr., a zgodnie z szybkim szacunkiem w listopadzie spadła do 2,4%. W efekcie, mimo że nie wszystkie koszty malały, łagodniejsza dynamika cen pozwalała z większym spokojem planować świąteczne wydatki i przygotowania” – wyjaśniał dr Przemysław Barbrich ze Związku Banków Polskich.
Specjaliści przyznali, że ceny niektórych produktów w okresie przedświątecznym 2025 roku pozostały stabilne, inne nieco spadły, a jeszcze inne wzrosły. Przykładem był karp – najpopularniejszy bożonarodzeniowy przysmak. Jego cena za 2 kg spadła w 2025 roku do 117 zł, cena czekolady zaś wzrosła do 7,5 zł za 100 g. Zwiększyła się też cena ikony świąt bożonarodzeniowych – choinki. W 2025 roku za żywe drzewko trzeba było zapłacić 75-250 zł, za sztuczne zaś 205-608 zł.
Świąteczne potrawy
Co jest najważniejsze podczas bożonarodzeniowych spotkań z rodziną i najbliższymi? Dla wielu osób jest to stół obficie zastawiony przeróżnymi pysznościami, dla innych przepych tematycznych dekoracji, dla najmłodszych – choć często nie tylko – ogrom prezentów pod choinką. Istnieją jednak elementy świątecznej kolacji, bez których wiele osób nie wyobraża sobie świąt.
Chodzi tu przede wszystkim o potrawy, które nierozerwalnie kojarzą się z grudniowymi świętami. Które z nich są dla Polaków najbardziej tradycyjne? Na to pytanie odpowiada badanie Barometr Providenta1. Wynika z niego, że potrawą, która najmocniej przywodzi na myśl Polakom Boże Narodzenie, jest barszcz z uszkami – 45,7%. Kolejne miejsce zajmują pierogi, bez których świąt nie wyobraża sobie 40% Polaków, a podium zamyka karp – 33,4% głosów. Polacy wysoko cenią sobie także sałatkę jarzynową, która jest kluczowa dla 21,1% ankietowanych.
Potrawami, które najmocniej kojarzą się ze świętami, są barszcz z uszkami i pierogi. Warto jednak zwrócić uwagę, że preferencje te różnią się w zależności od wieku. Dwie wymienione potrawy są królami świąt przede wszystkim dla najmłodszych respondentów – odpowiednio 52,8% i 55,5%. Upodobania wyglądają nieco inaczej u osób starszych, które najczęściej nie wyobrażają sobie świąt bez karpia – 41,3%.
Ze wspomnianych badań wynika również, że pierogi są częściej główną potrawą świąteczną dla kobiet (42,2%) niż mężczyzn (36,1%). Panie chętniej niż panowie wskazywały także sałatkę jarzynową jako potrawę królującą podczas Bożego Narodzenia – 22% i 20%. Mężczyźni natomiast zdecydowanie śmielej niż kobiety wybierali karpia jako króla świątecznego stołu – 36,2% wobec 30,8%.
„Tylko 4% ankietowanych rezygnuje z tradycyjnych, świątecznych potraw ze względów dietetycznych czy światopoglądowych, co pokazuje, że w czasie Bożego Narodzenia Polacy są bardzo mocno przywiązani do tradycji i smaków, które wynieśli z domów rodzinnych. Mimo że na co dzień jesteśmy otwarci na eksperymenty kulinarne, to w czasie świąt wybieramy to, co gości na polskich stołach od wieków” – wyjaśnia Karolina Łuczak, Rzeczniczka Provident Polska.
Specjaliści przyjrzeli się również preferencjom smakowym Polaków z uwzględnieniem poszczególnych regionów kraju. Okazuje się, że pierogi są zdecydowanie najpopularniejsze na Podkarpaciu (66,3%), a niewiele mniejszym powodzeniem cieszą się w województwie świętokrzyskim (56,2%). Sałatka jarzynowa jest królem świąt w województwie kujawsko-pomorskim (47,3%), a zupa grzybowa w łódzkim (45,5%).
Barszcz z kolei najwięcej zwolenników ma na Dolnym Śląsku, podczas gdy na Podlasiu jedynie nieco ponad 27% badanych deklaruje, że nie wyobraża sobie bez niego Bożego Narodzenia. Region ten wyróżnia się natomiast szczególnym przywiązaniem do kutii, której popularność jest tam kilkukrotnie wyższa niż w pozostałych częściach kraju. Regionalne zróżnicowanie widoczne jest również w przypadku klusek z makiem. W województwie małopolskim za obowiązkową potrawę świąteczną uznaje je 8,5% ankietowanych, podczas gdy w województwie opolskim nie wskazał ich żaden z badanych Polaków.
Omawiając preferencje smakowe krajan podczas Bożego Narodzenia, warto wspomnieć także o słodkich wypiekach. Największą popularnością cieszy się sernik, bez którego świąt nie wyobraża sobie 11,6% ankietowanych, oraz makowiec, który króluje na 10% polskich stołów. Podium zamyka piernik, który za nieodłączny element świąt uznaje 7,5% respondentów.
Bożonarodzeniowy koszyk Polaków – co do niego trafia?
Okres poprzedzający Boże Narodzenie wiąże się z przygotowywaniem wyjątkowych, tradycyjnych potraw i wypieków, a tym samym zmianą nawyków zakupowych Polaków. Sezonowy wzrost sprzedaży odnotowują przede wszystkim takie kategorie, jak bakalie, suszone owoce, mak, mąka, cukier, masło, jaja oraz ryby.
Przyjrzyjmy się najpierw pierwszej z wymienionych grup, to znaczy bakaliom i suszonym owocom, takim jak rodzynki, orzechy włoskie, migdały, daktyle, suszone śliwki i morele. Wykorzystuje się je zwłaszcza do przygotowywania makowców, keksów, deserów oraz tradycyjnego kompotu z suszu. Ich znaczenie wzrasta w okresie przedświątecznym ze względu na popularność domowych wypieków i potraw nawiązujących do polskich tradycji kulinarnych.
Ważną kategorię stanowią również produkty do pieczenia ciast. Mąka, cukier, masło, jaja, drożdże, proszek do pieczenia i przyprawy korzenne – podobnie jak bakalie – są wykorzystywane do przygotowywania pierników, serników, makowców oraz innych świątecznych wypieków. Wzrost zainteresowania dotyczy także maku, mas makowych, miodu, kakao i gotowych mieszanek przypraw. Konsumenci wybierają zarówno podstawowe składniki, jak i gotowe półprodukty, które pozwalają skrócić czas przygotowania różnorodnych potraw.
Przed świętami większe znaczenie zyskują również ryby i przetwory rybne, w szczególności – nierozerwalnie kojarzące się ze świętami – karp i śledzie. Istotną grupę produktów stanowią także warzywa i przetwory: buraki do barszczu, kapusta kiszona i suszone grzyby do farszów, a także marchew, ziemniaki, groszek konserwowy, ogórki kiszone i majonez, wykorzystywane między innymi do przygotowania sałatki jarzynowej.
Ryby na wigilijnym stole
Grudniowe święta to przede wszystkim dominacja różnego rodzaju ryb. I o ile na bożonarodzeniowym stole pojawia się mnogość mięs, o tyle wigilijny ugina się pod ciężarem smażonego karpia, marynowanych śledzi czy ryb przygotowanych w galarecie. Mimo że obecnie na rynku dostępnych jest mnóstwo propozycji gotowych dań rybnych, zdecydowana większość Polaków woli przygotować je samodzielnie.
Tezę tę potwierdzają badania przeprowadzone przez Danae dla Organizacji Producentów Polski Karp2. Wynika z nich, że różnego rodzaju potrawy z ryb na Wigilię samodzielnie przygotowuje aż 81% Polaków. Z kolei 9% respondentów korzysta z gotowych przetworów rybnych lub cateringu. Można więc zaobserwować, że mimo stosunkowo niewielkiej liczby osób korzystających z tego typu rozwiązania, to cieszy się ono coraz większą popularnością, a konsumenci są wyraźnie zainteresowani gotowymi produktami rybnymi na świąteczne stoły. Interesującym jest też fakt, że u 2% Polaków organizujących kolację wigilijną ryby nie pojawiają się na stole w żadnej postaci.
Niekwestionowanym liderem w kategorii ryb na wigilijnym stole jest karp. Podczas badań aż 64% respondentów przyznało, że jest on główną potrawą. Kolejne miejsca zajął śledź (48%), a podium zamknęły dorsze i czerniaki (33%). We wskazaniach pojawiły się też takie gatunki, jak łosoś (26%), mintaj lub pstrąg (po 18%), morszczuk (11%), sandacz (7%), a także inne ryby słodkowodne lub morskie (4%).
„Nie dziwimy się, że w tak intensywnym okresie, jakim są święta Bożego Narodzenia, konsumenci szukają ułatwień, stawiając na wygodę i łatwość w przygotowaniu potraw wigilijnych. Badanie tylko potwierdziło to, co już obserwujemy od kilku lat. Oczywiście nadal są osoby wybierające ryby patroszone lub tusze luzem (20%) albo całą rybę schłodzoną (18%), którą samodzielnie poddają dalszej obróbce, ale ogromną popularnością cieszą się wygodne, wyodrębnione, gotowe części karpia. I tu przede wszystkim są to filety – luzem (22%), filety pakowane (16%), płaty luzem (16%) i płaty pakowane (15%). Nieco rzadziej konsumenci decydują się na dzwonka (11%)” – komentuje Dawid Tarasiewicz, Prezes Organizacji Producentów Polski Karp.
Eksperci zaobserwowali również, że Polacy bardzo doceniają wygodę zakupów, jaką oferują sieci handlowe. Jednak większość z nich najbardziej przekonują świeżość i wysoka jakość produktów, które mogą znaleźć w lokalnych punktach sprzedaży. Z przeprowadzonych przez Danae badań wynika, że 29% ankietowanych po karpia najczęściej wybiera się do sklepów rybnych, ale niewiele mniej respondentów (27%) decyduje się na jego zakup w dyskontach.
Do supermarketów po ten produkt kieruje się 18% badanych, a 14% wybiera hipermarkety. Coraz częstszy wybór sieci handlowych wynika też z faktu, że można w nich nabyć więcej produktów potrzebnych do przygotowania świątecznej kolacji, co pozwala zaoszczędzić czas tak cenny w okresie przedświątecznym. Badania wskazują także, że 21% respondentów w celu zakupu karpia wybiera tradycyjne formy sprzedaży, takie jak rynki czy bazary.
Smażone filety i dzwonka to najpopularniejsze sposoby przygotowywania karpia na święta. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Danae, na pierwszą z wymienionych form przyrządzenia ryby miało zdecydować się 46% respondentów, na drugą zaś – 42%. Tradycyjne świąteczne menu uzupełni karp w galarecie, którego przygotowanie planowało 33% badanych. Na stołach miał pojawić się również karp pieczony (25%) oraz pieczone dzwonka lub filety (23%). Mniejszą popularnością cieszy się zupa rybna z karpia, którą w badanym okresie zamierzało ugotować 11% respondentów.
Choć tradycja wciąż odgrywa ważną rolę w przygotowywaniu świątecznych potraw, Polacy nie zamykają się na kulinarne nowości. Aż 57% badanych deklarowało gotowość do wypróbowania nowego przepisu na karpia pod warunkiem, że będzie on atrakcyjny. Kolejne 14% wyraziło chęć eksperymentowania z nowymi recepturami, ale woli robić to poza okresem świątecznym.
Jednocześnie część respondentów pozostaje wierna sprawdzonym rozwiązaniom. 13% badanych preferuje znane już przepisy, natomiast 8% jednoznacznie deklaruje przywiązanie do tradycyjnego sposobu przygotowywania karpia i brak zainteresowania kulinarnymi zmianami.
Wyniki pokazują, że świąteczny karp pozostaje przede wszystkim symbolem kulinarnej tradycji, ale na polskich stołach jest również miejsce na nowe inspiracje.
Mięsne specjały na bożonarodzeniowym stole
Choć wigilijna kolacja wielu osobom kojarzy się przede wszystkim z karpiem, śledziami i innymi rybnymi specjałami, świąteczne menu nie kończy się na rybach. W pierwszy i drugi dzień świąt na stołach królują przygotowywane na wiele sposobów mięsa i wędliny – od tradycyjnych pieczeni, przez domowe pasztety, aż po aromatyczne kiełbasy i rozmaite mięsa podawane na zimno.
Wśród mięsnych propozycji szczególne miejsce zajmuje wieprzowina. Pieczony schab, soczysta karkówka czy szynka przygotowywana z dodatkiem aromatycznych przypraw to klasyki, które od lat goszczą na świątecznych stołach. Popularnością cieszą się również różnego rodzaju pieczenie, podawane zarówno na ciepło podczas uroczystego obiadu, jak i na zimno, jako element świątecznej deski wędlin.
Nie brakuje także drobiu. Pieczony kurczak, kaczka z jabłkami czy indyk to propozycje dla osób, które chcą urozmaicić tradycyjne menu. Mięso drobiowe daje wiele możliwości kulinarnych – można je nadziewać, marynować, piec z ziołami lub podawać z owocowymi dodatkami, które dobrze komponują się ze świątecznymi smakami.
Ważną częścią bożonarodzeniowego jadłospisu są również pasztety, domowe kiełbasy i inne wyroby mięsne. Serwowane z chrzanem, ćwikłą, marynowanymi grzybami czy ogórkami kiszonymi stanowią popularny element zimnych przekąsek. W wielu domach przygotowuje się je według rodzinnych receptur, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. To właśnie te przepisy często nadają świętom indywidualny charakter i przywołują wspomnienia z dzieciństwa.
Mięsne potrawy mają też swoje miejsce w regionalnych tradycjach kulinarnych. W zależności od części Polski na świątecznych stołach mogą pojawiać się różne rodzaje pieczeni, rolady, schaby faszerowane, pasztety czy potrawy z dziczyzny. Różnorodność receptur pokazuje, że polskie święta nie mają jednego kulinarnego oblicza – obok wspólnych tradycji każda rodzina pielęgnuje własne zwyczaje.
Polski rynek mięsa i jego przetworów pozostaje stabilny, a tradycyjne produkty wciąż odgrywają kluczową rolę w koszykach zakupowych konsumentów. Pełne dane za 2025 rok3 pokazują, że gospodarstwa domowe w Polsce wydały na mięso czerwone, drób, wędliny oraz roślinne zamienniki mięsa łącznie ponad 38 mld zł. W tym czasie kupiły blisko 1,75 mln ton produktów z tych kategorii.
Zakupy w analizowanych segmentach robiło ponad 99% gospodarstw domowych. Średnie wydatki na mięso, drób, wędliny i ich roślinne odpowiedniki przekroczyły 2 730 zł na gospodarstwo, a przeciętny nabywca kupił w ciągu roku ponad 125 kg produktów z tych kategorii. Zmiany zachowań zakupowych pozostają przy tym powiązane m.in. ze zmianami średnich cen w poszczególnych segmentach rynku.
Najważniejszym miejscem zakupu mięsa i jego przetworów pozostają dyskonty, które odpowiadają za około 40% zakupów w całej analizowanej kategorii. Ich znaczenie pokazuje, jak istotne dla rynku są dostępność produktów, konkurencyjne ceny i szeroka oferta. Pod względem wartości i wielkości zakupów na całym rynku największą rolę odgrywają wędliny. Wieprzowina odpowiada za blisko 45%, a kurczak za ponad 40% wolumenu zakupów dokonywanych przez polskie gospodarstwa domowe.
Nie zaskakuje również struktura zakupów wędlin – Polacy nadal chętnie sięgają po tradycyjne produkty, a największym segmentem są kiełbasy tradycyjne, których udział w wolumenie zakupów wynosi około 20%. Na kolejnych miejscach znajdują się parówki i serdelki, z udziałem przekraczającym 17%, oraz szynki, odpowiadające za prawie 14% wolumenu zakupów. Pięć największych segmentów wędlin skupia łącznie nieco ponad 60% rynku. Z jednej strony potwierdza to silną pozycję najpopularniejszych produktów, z drugiej – pokazuje różnorodność wyborów konsumentów oraz szerokość oferty dostępnej na rynku.
Dane za 2025 rok wskazują, że rynek mięsa, drobiu, wędlin i roślinnych zamienników pozostaje stosunkowo stabilny. Obserwowane zmiany mają raczej charakter korekt niż gwałtownej transformacji. Wieprzowina, kurczak i tradycyjne wędliny nadal zajmują mocną pozycję, a dyskonty pozostają głównym kanałem zakupowym.
Nie oznacza to jednak, że producenci i przetwórcy mogą ograniczyć się do utrzymywania dotychczasowej oferty. Konsumenci coraz wyraźniej różnią się oczekiwaniami: jedni stawiają na tradycję i krajowe pochodzenie, inni na wygodę, a jeszcze następni na skład, wartości odżywcze i zdrowy styl życia. W tej sytuacji kluczowe staje się dopasowanie oferty do różnych grup odbiorców. Rynek nie musi przechodzić rewolucji, aby wymagać od producentów ciągłego rozwoju. Ostatecznie to konsumenci decydują, które produkty znajdą się w ich koszykach – a ich wybory pozostają najważniejszym sprawdzianem konkurencyjności branży.
Nabiał nie tylko w wypiekach
Boże Narodzenie to czas intensywnych przygotowań kulinarnych, a wśród produktów trafiających do przedświątecznych koszyków ważne miejsce zajmuje nabiał. Masło, śmietana, twaróg i sery są wykorzystywane zarówno do przygotowania tradycyjnych potraw, jak i świątecznych wypieków. W świątecznym menu produkty mleczne pełnią wiele funkcji. Twaróg jest podstawowym składnikiem serników, ale wykorzystuje się go również do przygotowania farszu do pierogów. Masło trafia do ciast, kruchych spodów, kremów i mas, a także do potraw wymagających smażenia lub wzbogacenia smaku.
Śmietana jest wykorzystywana do zabielania zup, przygotowywania sosów i farszów, a także w przepisach na niektóre ciasta. Sery żółte i inne sery dojrzewające mogą być składnikiem przekąsek oraz dań serwowanych podczas rodzinnych spotkań. Mleko natomiast wykorzystuje się m.in. do przygotowywania ciast, kremów i mas makowych.
Nabiał nie ogranicza się więc do jednej kategorii potraw. Jest obecny zarówno w słodkich wypiekach, jak i w wytrawnych daniach, pomagając uzyskać odpowiednią konsystencję, kremowość i smak.
Według danych YouGov z 2025 roku sery twarogowe cieszą się niesłabnącą popularnością wśród polskich konsumentów. W ciągu trzech lat wolumen zakupów tej kategorii wzrósł o 10,9%, a odsetek gospodarstw domowych kupujących te produkty utrzymał się na bardzo wysokim poziomie, wynoszącym około 97%. Dane za okresy roczne kończące się w lutym 2023 r., 2024 r. i 2025 r. pokazują, że Polacy nie tylko częściej sięgają po sery twarogowe, ale również kupują ich więcej podczas pojedynczej wizyty w sklepie.
W analizowanym okresie częstotliwość zakupów serów twarogowych wzrosła o 5,9% – z 22,6 do 23,9 zakupów rocznie. Zwiększył się również przeciętny wolumen przypadający na pojedynczy akt zakupu: z 435 g do 454 g, czyli o 4,3%.
Rosnącemu wolumenowi towarzyszył wzrost wartości zakupów. Wpływały na niego zarówno większe ilości kupowanych produktów, jak i wyższe ceny, które w analizowanym okresie wzrosły o 11,4%. Oznacza to, że rozwój kategorii wynikał nie tylko ze zmian cenowych, ale również z utrzymującego się zainteresowania konsumentów serami twarogowymi.
Największą część kategorii pod względem wolumenu zakupów niezmiennie stanowią tradycyjne twarogi. Ich udział wykazuje jednak tendencję spadkową, co może wskazywać na stopniowe poszerzanie zainteresowania innymi rodzajami serów. Drugie miejsce zajmuje mozzarella, a kolejne mascarpone i feta. Pozostałe produkty, takie jak bryndza, bundz, ser koryciński, sery owcze czy ricotta, również mają swoje miejsce na rynku i łącznie odpowiadają za około 3% kategorii.
„Zdecydowanie dominują sery twarogowe z mleka krowiego (ponad 80% kategorii), na drugim miejscu są sery z mleka mieszanego (18%-19%). Sery twarogowe z innych rodzajów mleka stanowią niecały procent całości kategorii. Nieco ponad 1/3 wszystkich serów twarogowych stanowią sery półtłuste, sery tłuste stanowią ok. 15%, zaś chude ok. 7%. Istotną część kategorii stanowią sery, co do których brak informacji o zawartości tłuszczu (przede wszystkim produkty kupione na wagę oraz w opakowaniach zmiennowagowych)” – komentuje Michał Polak, konsultant w YouGov.
Najważniejszym kanałem sprzedaży serów twarogowych pozostają dyskonty. W ostatnim analizowanym roku odpowiadały one za niemal 60% wolumenu zakupów tej kategorii. Na drugim miejscu znalazły się supermarkety, z udziałem na poziomie 17%, a na trzecim sklepy małoformatowe, które odpowiadały za 10%. Pozostała część zakupów przypadała na hipermarkety i inne kanały sprzedaży.
Znaczenie dyskontów systematycznie rośnie, a ich udział zwiększa się kosztem pozostałych kanałów. To istotna zmiana dla producentów i właścicieli marek, ponieważ obecność w sieciach dyskontowych staje się kluczowym elementem budowania zasięgu i wyników sprzedażowych w tej kategorii.
Dania gotowe na wagę złota
Świąteczna kolacja to wyzwanie dla każdej gospodyni domowej. Przygotowanie 12 potraw wytrawnych i słodkich wymaga nie tylko ogromnego nakładu czasu, ale również niemałych umiejętności kulinarnych. Na szczęście na rynku dostępnych jest mnóstwo produktów i dań gotowych, które w niemałym stopniu ułatwiają świąteczne gotowanie.
Sklepowe półki, lodówki i zamrażarki przez cały rok są zapełnione różnego rodzaju półproduktami czy daniami gotowymi. Przed świętami Bożego Narodzenia oferta ta poszerza się o produkty, bez których trudno wyobrazić sobie wigilijną wieczerzę.
Do takich dań należą barszcz czerwony, tradycyjnie podawany z uszkami lub krokietami, pierogi wypełnione farszem z kapusty i grzybów, śledzie czy ryba po grecku. Każdą z tych potraw konsumenci w okresie przedświątecznym bez problemu znajdą w sklepach różnych formatów – mogą wybierać spośród barszczu w kartonie lub koncentratu, mrożonych i chłodzonych uszek oraz pierogów, wszelkiego rodzaju śledzi, a nawet gotowego bigosu czy innych dań.
Dania mrożone i chłodzone cieszą się rosnącą popularnością nie tylko w okresie przedświątecznym, ale także przez cały rok. Jak wskazują dane CMR, w 2025 r. wartość ich sprzedaży w sklepach detalicznych (bez dyskontów) wzrosła o 4,3%, a wolumen sprzedaży zwiększył się o 2% rdr.
A jak sytuacja przedstawia się w przypadku dań mącznych chłodzonych, których sprzedaż w grudniu wyraźnie rośnie? „Dania gotowe mączne chłodzone również odnotowały wzrost wartości sprzedaży o 4,3% rok do roku. Wolumen zwiększył się o 0,5%, liczba transakcji spadła nieznacznie, o 0,8%, a liczba sprzedanych opakowań wzrosła o 1%” – wyjaśnia Łukasz Macheta, analityk danych w CMR.
W segmencie dań mącznych chłodzonych średnia cena za opakowanie wzrosła o 3,3%, czyli mniej niż w przypadku pozostałych dań chłodzonych. Wzrost wartości sprzedaży był więc efektem nie tylko wyższych cen, ale również niewielkiego zwiększenia liczby sprzedanych opakowań.
Dane miesięczne CMR wskazują na wyraźną sezonowość tej podklasy. W obu analizowanych latach szczyt sprzedaży przypadał na grudzień, co odróżnia dania mączne od pozostałych dań chłodzonych, których sprzedaż rozkłada się bardziej równomiernie w ciągu roku, z widocznym ożywieniem jesienią. Jednym z produktów korzystających z przedświątecznego wzrostu popytu jest ciasto francuskie.
Na uwagę zasługuje również struktura marek w segmencie dań mącznych. Marki własne odpowiadają za około 31% sprzedanych opakowań, podczas gdy trzy czołowe marki producenckie – U Jędrusia, Henglein i Grześkowiak – osiągają łącznie około 30% udziału. Oznacza to, że trzy czołowe marki producenckie mają łącznie udział porównywalny z całym segmentem marek własnych. Co więcej, osiem największych marek producenckich odpowiada łącznie za ponad 40% sprzedanych opakowań.
Dane te pokazują, że marki producenckie odgrywają w segmencie dań mącznych chłodzonych znacznie większą rolę niż w pozostałej części kategorii dań chłodzonych. Nie przesądza to jednak o tym, jak duże znaczenie marka ma dla konsumenta przy podejmowaniu decyzji zakupowej.
Alkohole i napoje na świątecznym stole
Okres Bożego Narodzenia i sylwestra pozostaje ważnym momentem dla rynku alkoholi. Wina, w tym musujące, oraz wódka często towarzyszą świątecznym spotkaniom i celebracji końca roku. Jednocześnie dane z lat 2024-2026 pokazują zmiany w podejściu Polaków do alkoholu. Coraz więcej konsumentów deklaruje ograniczanie jego spożycia, a napoje bezalkoholowe oznaczone jako 0% stają się częścią szerszego trendu świadomego wyboru.
Nie oznacza to jednak, że tradycyjne alkohole tracą znaczenie we wszystkich sytuacjach. Grudzień nadal wyróżnia się na tle pozostałych miesięcy pod względem częstotliwości zakupów, choć poszczególne kategorie mogą notować spadki sprzedaży.
Analiza paragonów przeprowadzona przez PanParagon za lata 2022-2024 pokazuje, że zakupy alkoholu mają wyraźny charakter sezonowy. Jesienią ich częstotliwość zazwyczaj maleje, natomiast w grudniu ponownie rośnie. W latach 2022-2024 alkohol pojawiał się na około 10% paragonów spożywczych w tym miesiącu, w porównaniu z około 8% w październiku i listopadzie. Okres świąteczno-noworoczny pozostaje zatem istotnym momentem dla handlu, mimo obserwowanego w dłuższym okresie spadku częstotliwości zakupów alkoholu.
Jednocześnie dane CMR pokazują, że większy ruch w sklepach pod koniec roku nie musi oznaczać wzrostu sprzedaży wszystkich alkoholi. W grudniu 2024 r. w sklepach małoformatowych do 300 mkw. liczba paragonów zawierających wino musujące spadła o 17% rdr., a liczba paragonów z wódką czystą zmniejszyła się o 12%.
Co istotne, spadki te wystąpiły mimo wzmożonego ruchu zakupowego przed świętami i sylwestrem. W sklepach małoformatowych najwięcej transakcji w grudniu przypadało na 23 i 31 grudnia. Pokazuje to, że sam wzrost aktywności zakupowej nie przesądza o wynikach konkretnej kategorii. Na decyzje konsumentów wpływają również ceny, promocje i zmieniające się preferencje.
Trend NoLo, obejmujący napoje bezalkoholowe i produkty o obniżonej zawartości alkoholu, jest jednym z istotnych kierunków rozwoju rynku alkoholi. W Polsce jego najbardziej rozwiniętą częścią pozostaje piwo bezalkoholowe, ale rośnie również zainteresowanie innymi produktami 0%, w tym winami musującymi i bezalkoholowymi odpowiednikami klasycznych trunków.
Badanie PBS z 2025 r.4 wykazało, że 55% respondentów deklaruje spożywanie napojów oznaczonych jako 0%, które smakiem i wyglądem przypominają alkohol. Co istotne, najliczniejszą grupę stanowili konsumenci łączący oba rodzaje napojów – alkoholowe i bezalkoholowe. Osoby pijące napoje 0%, ale całkowicie niepijące alkoholu, stanowiły 4% badanych.
Wynik ten sugeruje, że NoLo nie jest wyłącznie ofertą dla abstynentów. Może odpowiadać również na potrzeby osób, które chcą ograniczyć ilość wypijanego alkoholu, ale nie zamierzają rezygnować z samego rytuału spotkań i świętowania.
Świąteczne napoje to jednak nie tylko alkohole i alternatywy 0%, ale również inne napitki. Dane CMR pokazują, że w grudniu 2024 r. wartość sprzedaży wody, napojów gazowanych, soków, nektarów i innych napojów bezalkoholowych była o 27% wyższa niż w listopadzie.
Na świąteczne zakupy wpływa przede wszystkim charakter grudniowych spotkań. Przygotowując się do rodzinnych wizyt i przyjęć, konsumenci kupują więcej napojów, a także wybierają opakowania o większej pojemności. W grudniu 2024 r. średnia wartość zakupu napojów wyniosła 10 zł, wobec średniej rocznej na poziomie 8,40 zł. W jednej transakcji kupowano przeciętnie 2,7 opakowania, podczas gdy średnia dla całego roku wynosiła 2,4.
Największą kategorią pozostają napoje gazowane. Według CMR w grudniu 2024 r. odpowiadały one za ponad 40% wartości sprzedaży napojów bezalkoholowych, podczas gdy przez większość roku ich udział wynosił 36-38%. Wskazuje to na szczególne znaczenie tej kategorii w okresie świątecznych spotkań, kiedy obok tradycyjnych potraw na stołach pojawiają się również popularne napoje typu cola.
Istotne miejsce zajmują także soki i napoje niegazowane. Dane CMR z wcześniejszej analizy okresu przedświątecznego wskazywały, że w ostatnim tygodniu przed Bożym Narodzeniem konsumenci częściej niż zwykle wybierali opakowania o pojemności co najmniej jednego litra.
Rozgrzewające kawa i herbata
Gdy za oknem mróz i śnieg, nic tak nie rozgrzewa i nie umila wieczoru jak ciepły napój. Jednak grudzień 2025 roku przyniósł wyraźne rozbieżności w wynikach sprzedaży dwóch kluczowych kategorii napojów gorących. Jak wynika z danych CMR, wartość sprzedaży kawy wzrosła o ponad 23% rok do roku, podczas gdy rynek herbat odnotował spadek o ponad 3%. Różnica w dynamice obu segmentów wyniosła blisko 27 punktów procentowych, co pokazuje, że nawet w szczycie sezonu zimowego poszczególne kategorie mogą rozwijać się w zupełnie innym tempie.
Największą dynamikę wzrostu w kategorii kawy odnotował segment produktów ziarnistych. W grudniu jego wartość sprzedaży zwiększyła się o około 46% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku. Produkty te są dostępne już w ponad połowie sklepów, a ich udział w sprzedaży kawy wzrósł o ponad 3 punkty procentowe. Wyniki wskazują na rosnące znaczenie tego segmentu w strukturze kategorii.
Istotną rolę na rynku nadal odgrywa jednak kawa mielona. Odpowiada ona za ponad 47% udziału w kategorii kawy, a jej wartość sprzedaży wzrosła o ponad 26% rok do roku. Ze względu na duży udział w rynku to właśnie kawa mielona miała największy wkład we wzrost wartości całej kategorii.
Wzrost odnotowała również kawa rozpuszczalna, której wartość sprzedaży zwiększyła się o ponad 14% rok do roku. Jednocześnie jej udział w kategorii zmniejszył się o prawie 2 punkty procentowe. Mimo tej zmiany kawa rozpuszczalna pozostaje produktem o bardzo szerokiej dystrybucji, dostępnym w niemal każdym sklepie.
Na tle rosnącej wartości sprzedaży kawy słabiej wypadła herbata, której wartość sprzedaży w grudniu 2025 roku obniżyła się o ponad 3% rok do roku. Spadek nastąpił w okresie tradycyjnie kojarzonym z większym zainteresowaniem ciepłymi napojami, co pokazuje, że sezonowość nie przekłada się automatycznie na wzrost wartości każdej kategorii.
Dane CMR wskazują przede wszystkim na zmianę dynamiki rynku napojów gorących. Kawa zwiększa swoją wartość zarówno dzięki wzrostowi segmentów o dużym udziale, takich jak kawa mielona, jak i szybkiemu rozwojowi kawy ziarnistej. Herbata w tym samym czasie notuje spadek, mimo sprzyjających warunków sezonowych.
„Sezon zimowy (październik-luty) generuje ponad 47% rocznej wartości herbaty i około 42% kawy. Dla herbaty to okres wyraźnie ważniejszy niż średnia, dla kawy różnica jest niewielka. Co istotne, w grudniu, czyli w środku sezonu, herbata mimo to zanotowała spadek o 3,5%” – komentuje Łukasz Macheta, analityk danych w CMR.
Grudniowe wyniki pokazują zatem, że rynek napojów gorących nie rozwija się równomiernie. Kawa pozostaje głównym motorem wzrostu wartości sprzedaży, a zmiany udziałów poszczególnych segmentów wskazują na ewolucję struktury tej kategorii.
Listopad to już ostatni moment na przygotowanie oferty sklepów na grudniowy boom zakupowy. Konsumenci na sklepowych półkach poszukują dań gotowych, które skrócą czas świątecznych przygotowań, sezonowych specjałów, a przede wszystkim wysokiej jakości produktów. Nawyki konsumenckie z roku na rok ulegają zmianom, jednak jedno pozostaje niezmienne – chęć spotkań z rodziną i najbliższymi przy świątecznym stole zastawionym pysznymi potrawami.
Katarzyna Kwaśna
Redaktor
1 Barometr Providenta, N=1000 dorosłych Polaków, październik 2025 r.
2 Danae Sp. z o.o. dla organizacji producentów Polski Karp Sp. z o.o., N=1001 dorosłych Polaków, listopad 2024 r.
3 Dane z YouGov Shopper Panel (8.000 polskich gospodarstw domowych, zakupy dokonywane przez gospodarstwa domowe na swoje potrzeby – przynoszone do domu) oraz raportu własnego YouGov „Eating Habbits – zwyczaje żywieniowe Polaków”.
4 Agencja badawcza PBS „Badanie postaw wobec alkoholu”, CAVI, N=1000, 2025 r.
Ile Polacy przeznaczają na święta?
Święta wiążą się z dużymi wydatkami, które obejmują nie tylko przygotowanie wigilijnych i bożonarodzeniowych potraw, ale także prezenty i różnego rodzaju dekoracje. Zdecydowana większość osób – nawet tych, które święta spędzają poza domem – lubi, kiedy w ich mieszkaniach unosi się piękny zapach bożonarodzeniowych potraw, a tematyczne ozdoby tworzą bajeczny nastrój spokoju i odpoczynku.
Ile jednak należy przeznaczyć na świąteczne przygotowania? Na to pytanie odpowiada raport Związku Banków Polskich, powstały we współpracy z firmą badawczą Minds&Roses, „Świąteczny Portfel Polaków 2025”. Wynika z niego, że w ubiegłym roku Polacy planowali przeznaczyć na zakupy świąteczne średnio 1 787 zł, czyli o 13% i 200 zł więcej niż w 2024 roku.
Polacy lwią część funduszy zamierzali wydać na prezenty (około 677 zł) oraz zakupy spożywcze (blisko 671 zł). Oprócz tego świąteczny budżet obejmował wydatki na podróże i transport, które oscylowały w granicach 440 zł. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że przed świętami 2025 roku Polacy planowali ograniczyć wydatki świąteczne, koncentrując się na redukcji kosztów prezentów i artykułów spożywczych.
Z przygotowanego przez ekspertów raportu wynika również, że w 2025 roku przeciętna czteroosobowa rodzina zamierzała przeznaczyć na świąteczne zakupy blisko 4 000 zł, a dokładniej 3 655,30 zł.
Święta Bożego Narodzenia w 2025 roku zapowiadały się łagodniej dla domowych budżetów. „Inflacja była niższa niż w poprzednich latach, co sprawiało, że wzrost cen – choć nadal obecny – był zdecydowanie mniej dotkliwy. Z danych GUS wynika, że inflacja w październiku 2025 roku wyniosła 2,8% rdr., a zgodnie z szybkim szacunkiem w listopadzie spadła do 2,4%. W efekcie, mimo że nie wszystkie koszty malały, łagodniejsza dynamika cen pozwalała z większym spokojem planować świąteczne wydatki i przygotowania” – wyjaśniał dr Przemysław Barbrich ze Związku Banków Polskich.
Specjaliści przyznali, że ceny niektórych produktów w okresie przedświątecznym 2025 roku pozostały stabilne, inne nieco spadły, a jeszcze inne wzrosły. Przykładem był karp – najpopularniejszy bożonarodzeniowy przysmak. Jego cena za 2 kg spadła w 2025 roku do 117 zł, cena czekolady zaś wzrosła do 7,5 zł za 100 g. Zwiększyła się też cena ikony świąt bożonarodzeniowych – choinki. W 2025 roku za żywe drzewko trzeba było zapłacić 75-250 zł, za sztuczne zaś 205-608 zł.
Świąteczne potrawy
Co jest najważniejsze podczas bożonarodzeniowych spotkań z rodziną i najbliższymi? Dla wielu osób jest to stół obficie zastawiony przeróżnymi pysznościami, dla innych przepych tematycznych dekoracji, dla najmłodszych – choć często nie tylko – ogrom prezentów pod choinką. Istnieją jednak elementy świątecznej kolacji, bez których wiele osób nie wyobraża sobie świąt.
Chodzi tu przede wszystkim o potrawy, które nierozerwalnie kojarzą się z grudniowymi świętami. Które z nich są dla Polaków najbardziej tradycyjne? Na to pytanie odpowiada badanie Barometr Providenta1. Wynika z niego, że potrawą, która najmocniej przywodzi na myśl Polakom Boże Narodzenie, jest barszcz z uszkami – 45,7%. Kolejne miejsce zajmują pierogi, bez których świąt nie wyobraża sobie 40% Polaków, a podium zamyka karp – 33,4% głosów. Polacy wysoko cenią sobie także sałatkę jarzynową, która jest kluczowa dla 21,1% ankietowanych.
Potrawami, które najmocniej kojarzą się ze świętami, są barszcz z uszkami i pierogi. Warto jednak zwrócić uwagę, że preferencje te różnią się w zależności od wieku. Dwie wymienione potrawy są królami świąt przede wszystkim dla najmłodszych respondentów – odpowiednio 52,8% i 55,5%. Upodobania wyglądają nieco inaczej u osób starszych, które najczęściej nie wyobrażają sobie świąt bez karpia – 41,3%.
Ze wspomnianych badań wynika również, że pierogi są częściej główną potrawą świąteczną dla kobiet (42,2%) niż mężczyzn (36,1%). Panie chętniej niż panowie wskazywały także sałatkę jarzynową jako potrawę królującą podczas Bożego Narodzenia – 22% i 20%. Mężczyźni natomiast zdecydowanie śmielej niż kobiety wybierali karpia jako króla świątecznego stołu – 36,2% wobec 30,8%.
„Tylko 4% ankietowanych rezygnuje z tradycyjnych, świątecznych potraw ze względów dietetycznych czy światopoglądowych, co pokazuje, że w czasie Bożego Narodzenia Polacy są bardzo mocno przywiązani do tradycji i smaków, które wynieśli z domów rodzinnych. Mimo że na co dzień jesteśmy otwarci na eksperymenty kulinarne, to w czasie świąt wybieramy to, co gości na polskich stołach od wieków” – wyjaśnia Karolina Łuczak, Rzeczniczka Provident Polska.
Specjaliści przyjrzeli się również preferencjom smakowym Polaków z uwzględnieniem poszczególnych regionów kraju. Okazuje się, że pierogi są zdecydowanie najpopularniejsze na Podkarpaciu (66,3%), a niewiele mniejszym powodzeniem cieszą się w województwie świętokrzyskim (56,2%). Sałatka jarzynowa jest królem świąt w województwie kujawsko-pomorskim (47,3%), a zupa grzybowa w łódzkim (45,5%).
Barszcz z kolei najwięcej zwolenników ma na Dolnym Śląsku, podczas gdy na Podlasiu jedynie nieco ponad 27% badanych deklaruje, że nie wyobraża sobie bez niego Bożego Narodzenia. Region ten wyróżnia się natomiast szczególnym przywiązaniem do kutii, której popularność jest tam kilkukrotnie wyższa niż w pozostałych częściach kraju. Regionalne zróżnicowanie widoczne jest również w przypadku klusek z makiem. W województwie małopolskim za obowiązkową potrawę świąteczną uznaje je 8,5% ankietowanych, podczas gdy w województwie opolskim nie wskazał ich żaden z badanych Polaków.
Omawiając preferencje smakowe krajan podczas Bożego Narodzenia, warto wspomnieć także o słodkich wypiekach. Największą popularnością cieszy się sernik, bez którego świąt nie wyobraża sobie 11,6% ankietowanych, oraz makowiec, który króluje na 10% polskich stołów. Podium zamyka piernik, który za nieodłączny element świąt uznaje 7,5% respondentów.
Bożonarodzeniowy koszyk Polaków – co do niego trafia?
Okres poprzedzający Boże Narodzenie wiąże się z przygotowywaniem wyjątkowych, tradycyjnych potraw i wypieków, a tym samym zmianą nawyków zakupowych Polaków. Sezonowy wzrost sprzedaży odnotowują przede wszystkim takie kategorie, jak bakalie, suszone owoce, mak, mąka, cukier, masło, jaja oraz ryby.
Przyjrzyjmy się najpierw pierwszej z wymienionych grup, to znaczy bakaliom i suszonym owocom, takim jak rodzynki, orzechy włoskie, migdały, daktyle, suszone śliwki i morele. Wykorzystuje się je zwłaszcza do przygotowywania makowców, keksów, deserów oraz tradycyjnego kompotu z suszu. Ich znaczenie wzrasta w okresie przedświątecznym ze względu na popularność domowych wypieków i potraw nawiązujących do polskich tradycji kulinarnych.
Ważną kategorię stanowią również produkty do pieczenia ciast. Mąka, cukier, masło, jaja, drożdże, proszek do pieczenia i przyprawy korzenne – podobnie jak bakalie – są wykorzystywane do przygotowywania pierników, serników, makowców oraz innych świątecznych wypieków. Wzrost zainteresowania dotyczy także maku, mas makowych, miodu, kakao i gotowych mieszanek przypraw. Konsumenci wybierają zarówno podstawowe składniki, jak i gotowe półprodukty, które pozwalają skrócić czas przygotowania różnorodnych potraw.
Przed świętami większe znaczenie zyskują również ryby i przetwory rybne, w szczególności – nierozerwalnie kojarzące się ze świętami – karp i śledzie. Istotną grupę produktów stanowią także warzywa i przetwory: buraki do barszczu, kapusta kiszona i suszone grzyby do farszów, a także marchew, ziemniaki, groszek konserwowy, ogórki kiszone i majonez, wykorzystywane między innymi do przygotowania sałatki jarzynowej.
Ryby na wigilijnym stole
Grudniowe święta to przede wszystkim dominacja różnego rodzaju ryb. I o ile na bożonarodzeniowym stole pojawia się mnogość mięs, o tyle wigilijny ugina się pod ciężarem smażonego karpia, marynowanych śledzi czy ryb przygotowanych w galarecie. Mimo że obecnie na rynku dostępnych jest mnóstwo propozycji gotowych dań rybnych, zdecydowana większość Polaków woli przygotować je samodzielnie.
Tezę tę potwierdzają badania przeprowadzone przez Danae dla Organizacji Producentów Polski Karp2. Wynika z nich, że różnego rodzaju potrawy z ryb na Wigilię samodzielnie przygotowuje aż 81% Polaków. Z kolei 9% respondentów korzysta z gotowych przetworów rybnych lub cateringu. Można więc zaobserwować, że mimo stosunkowo niewielkiej liczby osób korzystających z tego typu rozwiązania, to cieszy się ono coraz większą popularnością, a konsumenci są wyraźnie zainteresowani gotowymi produktami rybnymi na świąteczne stoły. Interesującym jest też fakt, że u 2% Polaków organizujących kolację wigilijną ryby nie pojawiają się na stole w żadnej postaci.
Niekwestionowanym liderem w kategorii ryb na wigilijnym stole jest karp. Podczas badań aż 64% respondentów przyznało, że jest on główną potrawą. Kolejne miejsca zajął śledź (48%), a podium zamknęły dorsze i czerniaki (33%). We wskazaniach pojawiły się też takie gatunki, jak łosoś (26%), mintaj lub pstrąg (po 18%), morszczuk (11%), sandacz (7%), a także inne ryby słodkowodne lub morskie (4%).
„Nie dziwimy się, że w tak intensywnym okresie, jakim są święta Bożego Narodzenia, konsumenci szukają ułatwień, stawiając na wygodę i łatwość w przygotowaniu potraw wigilijnych. Badanie tylko potwierdziło to, co już obserwujemy od kilku lat. Oczywiście nadal są osoby wybierające ryby patroszone lub tusze luzem (20%) albo całą rybę schłodzoną (18%), którą samodzielnie poddają dalszej obróbce, ale ogromną popularnością cieszą się wygodne, wyodrębnione, gotowe części karpia. I tu przede wszystkim są to filety – luzem (22%), filety pakowane (16%), płaty luzem (16%) i płaty pakowane (15%). Nieco rzadziej konsumenci decydują się na dzwonka (11%)” – komentuje Dawid Tarasiewicz, Prezes Organizacji Producentów Polski Karp.
Eksperci zaobserwowali również, że Polacy bardzo doceniają wygodę zakupów, jaką oferują sieci handlowe. Jednak większość z nich najbardziej przekonują świeżość i wysoka jakość produktów, które mogą znaleźć w lokalnych punktach sprzedaży. Z przeprowadzonych przez Danae badań wynika, że 29% ankietowanych po karpia najczęściej wybiera się do sklepów rybnych, ale niewiele mniej respondentów (27%) decyduje się na jego zakup w dyskontach.
Do supermarketów po ten produkt kieruje się 18% badanych, a 14% wybiera hipermarkety. Coraz częstszy wybór sieci handlowych wynika też z faktu, że można w nich nabyć więcej produktów potrzebnych do przygotowania świątecznej kolacji, co pozwala zaoszczędzić czas tak cenny w okresie przedświątecznym. Badania wskazują także, że 21% respondentów w celu zakupu karpia wybiera tradycyjne formy sprzedaży, takie jak rynki czy bazary.
Smażone filety i dzwonka to najpopularniejsze sposoby przygotowywania karpia na święta. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Danae, na pierwszą z wymienionych form przyrządzenia ryby miało zdecydować się 46% respondentów, na drugą zaś – 42%. Tradycyjne świąteczne menu uzupełni karp w galarecie, którego przygotowanie planowało 33% badanych. Na stołach miał pojawić się również karp pieczony (25%) oraz pieczone dzwonka lub filety (23%). Mniejszą popularnością cieszy się zupa rybna z karpia, którą w badanym okresie zamierzało ugotować 11% respondentów.
Choć tradycja wciąż odgrywa ważną rolę w przygotowywaniu świątecznych potraw, Polacy nie zamykają się na kulinarne nowości. Aż 57% badanych deklarowało gotowość do wypróbowania nowego przepisu na karpia pod warunkiem, że będzie on atrakcyjny. Kolejne 14% wyraziło chęć eksperymentowania z nowymi recepturami, ale woli robić to poza okresem świątecznym.
Jednocześnie część respondentów pozostaje wierna sprawdzonym rozwiązaniom. 13% badanych preferuje znane już przepisy, natomiast 8% jednoznacznie deklaruje przywiązanie do tradycyjnego sposobu przygotowywania karpia i brak zainteresowania kulinarnymi zmianami.
Wyniki pokazują, że świąteczny karp pozostaje przede wszystkim symbolem kulinarnej tradycji, ale na polskich stołach jest również miejsce na nowe inspiracje.
Mięsne specjały na bożonarodzeniowym stole
Choć wigilijna kolacja wielu osobom kojarzy się przede wszystkim z karpiem, śledziami i innymi rybnymi specjałami, świąteczne menu nie kończy się na rybach. W pierwszy i drugi dzień świąt na stołach królują przygotowywane na wiele sposobów mięsa i wędliny – od tradycyjnych pieczeni, przez domowe pasztety, aż po aromatyczne kiełbasy i rozmaite mięsa podawane na zimno.
Wśród mięsnych propozycji szczególne miejsce zajmuje wieprzowina. Pieczony schab, soczysta karkówka czy szynka przygotowywana z dodatkiem aromatycznych przypraw to klasyki, które od lat goszczą na świątecznych stołach. Popularnością cieszą się również różnego rodzaju pieczenie, podawane zarówno na ciepło podczas uroczystego obiadu, jak i na zimno, jako element świątecznej deski wędlin.
Nie brakuje także drobiu. Pieczony kurczak, kaczka z jabłkami czy indyk to propozycje dla osób, które chcą urozmaicić tradycyjne menu. Mięso drobiowe daje wiele możliwości kulinarnych – można je nadziewać, marynować, piec z ziołami lub podawać z owocowymi dodatkami, które dobrze komponują się ze świątecznymi smakami.
Ważną częścią bożonarodzeniowego jadłospisu są również pasztety, domowe kiełbasy i inne wyroby mięsne. Serwowane z chrzanem, ćwikłą, marynowanymi grzybami czy ogórkami kiszonymi stanowią popularny element zimnych przekąsek. W wielu domach przygotowuje się je według rodzinnych receptur, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. To właśnie te przepisy często nadają świętom indywidualny charakter i przywołują wspomnienia z dzieciństwa.
Mięsne potrawy mają też swoje miejsce w regionalnych tradycjach kulinarnych. W zależności od części Polski na świątecznych stołach mogą pojawiać się różne rodzaje pieczeni, rolady, schaby faszerowane, pasztety czy potrawy z dziczyzny. Różnorodność receptur pokazuje, że polskie święta nie mają jednego kulinarnego oblicza – obok wspólnych tradycji każda rodzina pielęgnuje własne zwyczaje.
Polski rynek mięsa i jego przetworów pozostaje stabilny, a tradycyjne produkty wciąż odgrywają kluczową rolę w koszykach zakupowych konsumentów. Pełne dane za 2025 rok3 pokazują, że gospodarstwa domowe w Polsce wydały na mięso czerwone, drób, wędliny oraz roślinne zamienniki mięsa łącznie ponad 38 mld zł. W tym czasie kupiły blisko 1,75 mln ton produktów z tych kategorii.
Zakupy w analizowanych segmentach robiło ponad 99% gospodarstw domowych. Średnie wydatki na mięso, drób, wędliny i ich roślinne odpowiedniki przekroczyły 2 730 zł na gospodarstwo, a przeciętny nabywca kupił w ciągu roku ponad 125 kg produktów z tych kategorii. Zmiany zachowań zakupowych pozostają przy tym powiązane m.in. ze zmianami średnich cen w poszczególnych segmentach rynku.
Najważniejszym miejscem zakupu mięsa i jego przetworów pozostają dyskonty, które odpowiadają za około 40% zakupów w całej analizowanej kategorii. Ich znaczenie pokazuje, jak istotne dla rynku są dostępność produktów, konkurencyjne ceny i szeroka oferta. Pod względem wartości i wielkości zakupów na całym rynku największą rolę odgrywają wędliny. Wieprzowina odpowiada za blisko 45%, a kurczak za ponad 40% wolumenu zakupów dokonywanych przez polskie gospodarstwa domowe.
Nie zaskakuje również struktura zakupów wędlin – Polacy nadal chętnie sięgają po tradycyjne produkty, a największym segmentem są kiełbasy tradycyjne, których udział w wolumenie zakupów wynosi około 20%. Na kolejnych miejscach znajdują się parówki i serdelki, z udziałem przekraczającym 17%, oraz szynki, odpowiadające za prawie 14% wolumenu zakupów. Pięć największych segmentów wędlin skupia łącznie nieco ponad 60% rynku. Z jednej strony potwierdza to silną pozycję najpopularniejszych produktów, z drugiej – pokazuje różnorodność wyborów konsumentów oraz szerokość oferty dostępnej na rynku.
Dane za 2025 rok wskazują, że rynek mięsa, drobiu, wędlin i roślinnych zamienników pozostaje stosunkowo stabilny. Obserwowane zmiany mają raczej charakter korekt niż gwałtownej transformacji. Wieprzowina, kurczak i tradycyjne wędliny nadal zajmują mocną pozycję, a dyskonty pozostają głównym kanałem zakupowym.
Nie oznacza to jednak, że producenci i przetwórcy mogą ograniczyć się do utrzymywania dotychczasowej oferty. Konsumenci coraz wyraźniej różnią się oczekiwaniami: jedni stawiają na tradycję i krajowe pochodzenie, inni na wygodę, a jeszcze następni na skład, wartości odżywcze i zdrowy styl życia. W tej sytuacji kluczowe staje się dopasowanie oferty do różnych grup odbiorców. Rynek nie musi przechodzić rewolucji, aby wymagać od producentów ciągłego rozwoju. Ostatecznie to konsumenci decydują, które produkty znajdą się w ich koszykach – a ich wybory pozostają najważniejszym sprawdzianem konkurencyjności branży.
Nabiał nie tylko w wypiekach
Boże Narodzenie to czas intensywnych przygotowań kulinarnych, a wśród produktów trafiających do przedświątecznych koszyków ważne miejsce zajmuje nabiał. Masło, śmietana, twaróg i sery są wykorzystywane zarówno do przygotowania tradycyjnych potraw, jak i świątecznych wypieków. W świątecznym menu produkty mleczne pełnią wiele funkcji. Twaróg jest podstawowym składnikiem serników, ale wykorzystuje się go również do przygotowania farszu do pierogów. Masło trafia do ciast, kruchych spodów, kremów i mas, a także do potraw wymagających smażenia lub wzbogacenia smaku.
Śmietana jest wykorzystywana do zabielania zup, przygotowywania sosów i farszów, a także w przepisach na niektóre ciasta. Sery żółte i inne sery dojrzewające mogą być składnikiem przekąsek oraz dań serwowanych podczas rodzinnych spotkań. Mleko natomiast wykorzystuje się m.in. do przygotowywania ciast, kremów i mas makowych.
Nabiał nie ogranicza się więc do jednej kategorii potraw. Jest obecny zarówno w słodkich wypiekach, jak i w wytrawnych daniach, pomagając uzyskać odpowiednią konsystencję, kremowość i smak.
Według danych YouGov z 2025 roku sery twarogowe cieszą się niesłabnącą popularnością wśród polskich konsumentów. W ciągu trzech lat wolumen zakupów tej kategorii wzrósł o 10,9%, a odsetek gospodarstw domowych kupujących te produkty utrzymał się na bardzo wysokim poziomie, wynoszącym około 97%. Dane za okresy roczne kończące się w lutym 2023 r., 2024 r. i 2025 r. pokazują, że Polacy nie tylko częściej sięgają po sery twarogowe, ale również kupują ich więcej podczas pojedynczej wizyty w sklepie.
W analizowanym okresie częstotliwość zakupów serów twarogowych wzrosła o 5,9% – z 22,6 do 23,9 zakupów rocznie. Zwiększył się również przeciętny wolumen przypadający na pojedynczy akt zakupu: z 435 g do 454 g, czyli o 4,3%.
Rosnącemu wolumenowi towarzyszył wzrost wartości zakupów. Wpływały na niego zarówno większe ilości kupowanych produktów, jak i wyższe ceny, które w analizowanym okresie wzrosły o 11,4%. Oznacza to, że rozwój kategorii wynikał nie tylko ze zmian cenowych, ale również z utrzymującego się zainteresowania konsumentów serami twarogowymi.
Największą część kategorii pod względem wolumenu zakupów niezmiennie stanowią tradycyjne twarogi. Ich udział wykazuje jednak tendencję spadkową, co może wskazywać na stopniowe poszerzanie zainteresowania innymi rodzajami serów. Drugie miejsce zajmuje mozzarella, a kolejne mascarpone i feta. Pozostałe produkty, takie jak bryndza, bundz, ser koryciński, sery owcze czy ricotta, również mają swoje miejsce na rynku i łącznie odpowiadają za około 3% kategorii.
„Zdecydowanie dominują sery twarogowe z mleka krowiego (ponad 80% kategorii), na drugim miejscu są sery z mleka mieszanego (18%-19%). Sery twarogowe z innych rodzajów mleka stanowią niecały procent całości kategorii. Nieco ponad 1/3 wszystkich serów twarogowych stanowią sery półtłuste, sery tłuste stanowią ok. 15%, zaś chude ok. 7%. Istotną część kategorii stanowią sery, co do których brak informacji o zawartości tłuszczu (przede wszystkim produkty kupione na wagę oraz w opakowaniach zmiennowagowych)” – komentuje Michał Polak, konsultant w YouGov.
Najważniejszym kanałem sprzedaży serów twarogowych pozostają dyskonty. W ostatnim analizowanym roku odpowiadały one za niemal 60% wolumenu zakupów tej kategorii. Na drugim miejscu znalazły się supermarkety, z udziałem na poziomie 17%, a na trzecim sklepy małoformatowe, które odpowiadały za 10%. Pozostała część zakupów przypadała na hipermarkety i inne kanały sprzedaży.
Znaczenie dyskontów systematycznie rośnie, a ich udział zwiększa się kosztem pozostałych kanałów. To istotna zmiana dla producentów i właścicieli marek, ponieważ obecność w sieciach dyskontowych staje się kluczowym elementem budowania zasięgu i wyników sprzedażowych w tej kategorii.
Dania gotowe na wagę złota
Świąteczna kolacja to wyzwanie dla każdej gospodyni domowej. Przygotowanie 12 potraw wytrawnych i słodkich wymaga nie tylko ogromnego nakładu czasu, ale również niemałych umiejętności kulinarnych. Na szczęście na rynku dostępnych jest mnóstwo produktów i dań gotowych, które w niemałym stopniu ułatwiają świąteczne gotowanie.
Sklepowe półki, lodówki i zamrażarki przez cały rok są zapełnione różnego rodzaju półproduktami czy daniami gotowymi. Przed świętami Bożego Narodzenia oferta ta poszerza się o produkty, bez których trudno wyobrazić sobie wigilijną wieczerzę.
Do takich dań należą barszcz czerwony, tradycyjnie podawany z uszkami lub krokietami, pierogi wypełnione farszem z kapusty i grzybów, śledzie czy ryba po grecku. Każdą z tych potraw konsumenci w okresie przedświątecznym bez problemu znajdą w sklepach różnych formatów – mogą wybierać spośród barszczu w kartonie lub koncentratu, mrożonych i chłodzonych uszek oraz pierogów, wszelkiego rodzaju śledzi, a nawet gotowego bigosu czy innych dań.
Dania mrożone i chłodzone cieszą się rosnącą popularnością nie tylko w okresie przedświątecznym, ale także przez cały rok. Jak wskazują dane CMR, w 2025 r. wartość ich sprzedaży w sklepach detalicznych (bez dyskontów) wzrosła o 4,3%, a wolumen sprzedaży zwiększył się o 2% rdr.
A jak sytuacja przedstawia się w przypadku dań mącznych chłodzonych, których sprzedaż w grudniu wyraźnie rośnie? „Dania gotowe mączne chłodzone również odnotowały wzrost wartości sprzedaży o 4,3% rok do roku. Wolumen zwiększył się o 0,5%, liczba transakcji spadła nieznacznie, o 0,8%, a liczba sprzedanych opakowań wzrosła o 1%” – wyjaśnia Łukasz Macheta, analityk danych w CMR.
W segmencie dań mącznych chłodzonych średnia cena za opakowanie wzrosła o 3,3%, czyli mniej niż w przypadku pozostałych dań chłodzonych. Wzrost wartości sprzedaży był więc efektem nie tylko wyższych cen, ale również niewielkiego zwiększenia liczby sprzedanych opakowań.
Dane miesięczne CMR wskazują na wyraźną sezonowość tej podklasy. W obu analizowanych latach szczyt sprzedaży przypadał na grudzień, co odróżnia dania mączne od pozostałych dań chłodzonych, których sprzedaż rozkłada się bardziej równomiernie w ciągu roku, z widocznym ożywieniem jesienią. Jednym z produktów korzystających z przedświątecznego wzrostu popytu jest ciasto francuskie.
Na uwagę zasługuje również struktura marek w segmencie dań mącznych. Marki własne odpowiadają za około 31% sprzedanych opakowań, podczas gdy trzy czołowe marki producenckie – U Jędrusia, Henglein i Grześkowiak – osiągają łącznie około 30% udziału. Oznacza to, że trzy czołowe marki producenckie mają łącznie udział porównywalny z całym segmentem marek własnych. Co więcej, osiem największych marek producenckich odpowiada łącznie za ponad 40% sprzedanych opakowań.
Dane te pokazują, że marki producenckie odgrywają w segmencie dań mącznych chłodzonych znacznie większą rolę niż w pozostałej części kategorii dań chłodzonych. Nie przesądza to jednak o tym, jak duże znaczenie marka ma dla konsumenta przy podejmowaniu decyzji zakupowej.
Alkohole i napoje na świątecznym stole
Okres Bożego Narodzenia i sylwestra pozostaje ważnym momentem dla rynku alkoholi. Wina, w tym musujące, oraz wódka często towarzyszą świątecznym spotkaniom i celebracji końca roku. Jednocześnie dane z lat 2024-2026 pokazują zmiany w podejściu Polaków do alkoholu. Coraz więcej konsumentów deklaruje ograniczanie jego spożycia, a napoje bezalkoholowe oznaczone jako 0% stają się częścią szerszego trendu świadomego wyboru.
Nie oznacza to jednak, że tradycyjne alkohole tracą znaczenie we wszystkich sytuacjach. Grudzień nadal wyróżnia się na tle pozostałych miesięcy pod względem częstotliwości zakupów, choć poszczególne kategorie mogą notować spadki sprzedaży.
Analiza paragonów przeprowadzona przez PanParagon za lata 2022-2024 pokazuje, że zakupy alkoholu mają wyraźny charakter sezonowy. Jesienią ich częstotliwość zazwyczaj maleje, natomiast w grudniu ponownie rośnie. W latach 2022-2024 alkohol pojawiał się na około 10% paragonów spożywczych w tym miesiącu, w porównaniu z około 8% w październiku i listopadzie. Okres świąteczno-noworoczny pozostaje zatem istotnym momentem dla handlu, mimo obserwowanego w dłuższym okresie spadku częstotliwości zakupów alkoholu.
Jednocześnie dane CMR pokazują, że większy ruch w sklepach pod koniec roku nie musi oznaczać wzrostu sprzedaży wszystkich alkoholi. W grudniu 2024 r. w sklepach małoformatowych do 300 mkw. liczba paragonów zawierających wino musujące spadła o 17% rdr., a liczba paragonów z wódką czystą zmniejszyła się o 12%.
Co istotne, spadki te wystąpiły mimo wzmożonego ruchu zakupowego przed świętami i sylwestrem. W sklepach małoformatowych najwięcej transakcji w grudniu przypadało na 23 i 31 grudnia. Pokazuje to, że sam wzrost aktywności zakupowej nie przesądza o wynikach konkretnej kategorii. Na decyzje konsumentów wpływają również ceny, promocje i zmieniające się preferencje.
Trend NoLo, obejmujący napoje bezalkoholowe i produkty o obniżonej zawartości alkoholu, jest jednym z istotnych kierunków rozwoju rynku alkoholi. W Polsce jego najbardziej rozwiniętą częścią pozostaje piwo bezalkoholowe, ale rośnie również zainteresowanie innymi produktami 0%, w tym winami musującymi i bezalkoholowymi odpowiednikami klasycznych trunków.
Badanie PBS z 2025 r.4 wykazało, że 55% respondentów deklaruje spożywanie napojów oznaczonych jako 0%, które smakiem i wyglądem przypominają alkohol. Co istotne, najliczniejszą grupę stanowili konsumenci łączący oba rodzaje napojów – alkoholowe i bezalkoholowe. Osoby pijące napoje 0%, ale całkowicie niepijące alkoholu, stanowiły 4% badanych.
Wynik ten sugeruje, że NoLo nie jest wyłącznie ofertą dla abstynentów. Może odpowiadać również na potrzeby osób, które chcą ograniczyć ilość wypijanego alkoholu, ale nie zamierzają rezygnować z samego rytuału spotkań i świętowania.
Świąteczne napoje to jednak nie tylko alkohole i alternatywy 0%, ale również inne napitki. Dane CMR pokazują, że w grudniu 2024 r. wartość sprzedaży wody, napojów gazowanych, soków, nektarów i innych napojów bezalkoholowych była o 27% wyższa niż w listopadzie.
Na świąteczne zakupy wpływa przede wszystkim charakter grudniowych spotkań. Przygotowując się do rodzinnych wizyt i przyjęć, konsumenci kupują więcej napojów, a także wybierają opakowania o większej pojemności. W grudniu 2024 r. średnia wartość zakupu napojów wyniosła 10 zł, wobec średniej rocznej na poziomie 8,40 zł. W jednej transakcji kupowano przeciętnie 2,7 opakowania, podczas gdy średnia dla całego roku wynosiła 2,4.
Największą kategorią pozostają napoje gazowane. Według CMR w grudniu 2024 r. odpowiadały one za ponad 40% wartości sprzedaży napojów bezalkoholowych, podczas gdy przez większość roku ich udział wynosił 36-38%. Wskazuje to na szczególne znaczenie tej kategorii w okresie świątecznych spotkań, kiedy obok tradycyjnych potraw na stołach pojawiają się również popularne napoje typu cola.
Istotne miejsce zajmują także soki i napoje niegazowane. Dane CMR z wcześniejszej analizy okresu przedświątecznego wskazywały, że w ostatnim tygodniu przed Bożym Narodzeniem konsumenci częściej niż zwykle wybierali opakowania o pojemności co najmniej jednego litra.
Rozgrzewające kawa i herbata
Gdy za oknem mróz i śnieg, nic tak nie rozgrzewa i nie umila wieczoru jak ciepły napój. Jednak grudzień 2025 roku przyniósł wyraźne rozbieżności w wynikach sprzedaży dwóch kluczowych kategorii napojów gorących. Jak wynika z danych CMR, wartość sprzedaży kawy wzrosła o ponad 23% rok do roku, podczas gdy rynek herbat odnotował spadek o ponad 3%. Różnica w dynamice obu segmentów wyniosła blisko 27 punktów procentowych, co pokazuje, że nawet w szczycie sezonu zimowego poszczególne kategorie mogą rozwijać się w zupełnie innym tempie.
Największą dynamikę wzrostu w kategorii kawy odnotował segment produktów ziarnistych. W grudniu jego wartość sprzedaży zwiększyła się o około 46% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku. Produkty te są dostępne już w ponad połowie sklepów, a ich udział w sprzedaży kawy wzrósł o ponad 3 punkty procentowe. Wyniki wskazują na rosnące znaczenie tego segmentu w strukturze kategorii.
Istotną rolę na rynku nadal odgrywa jednak kawa mielona. Odpowiada ona za ponad 47% udziału w kategorii kawy, a jej wartość sprzedaży wzrosła o ponad 26% rok do roku. Ze względu na duży udział w rynku to właśnie kawa mielona miała największy wkład we wzrost wartości całej kategorii.
Wzrost odnotowała również kawa rozpuszczalna, której wartość sprzedaży zwiększyła się o ponad 14% rok do roku. Jednocześnie jej udział w kategorii zmniejszył się o prawie 2 punkty procentowe. Mimo tej zmiany kawa rozpuszczalna pozostaje produktem o bardzo szerokiej dystrybucji, dostępnym w niemal każdym sklepie.
Na tle rosnącej wartości sprzedaży kawy słabiej wypadła herbata, której wartość sprzedaży w grudniu 2025 roku obniżyła się o ponad 3% rok do roku. Spadek nastąpił w okresie tradycyjnie kojarzonym z większym zainteresowaniem ciepłymi napojami, co pokazuje, że sezonowość nie przekłada się automatycznie na wzrost wartości każdej kategorii.
Dane CMR wskazują przede wszystkim na zmianę dynamiki rynku napojów gorących. Kawa zwiększa swoją wartość zarówno dzięki wzrostowi segmentów o dużym udziale, takich jak kawa mielona, jak i szybkiemu rozwojowi kawy ziarnistej. Herbata w tym samym czasie notuje spadek, mimo sprzyjających warunków sezonowych.
„Sezon zimowy (październik-luty) generuje ponad 47% rocznej wartości herbaty i około 42% kawy. Dla herbaty to okres wyraźnie ważniejszy niż średnia, dla kawy różnica jest niewielka. Co istotne, w grudniu, czyli w środku sezonu, herbata mimo to zanotowała spadek o 3,5%” – komentuje Łukasz Macheta, analityk danych w CMR.
Grudniowe wyniki pokazują zatem, że rynek napojów gorących nie rozwija się równomiernie. Kawa pozostaje głównym motorem wzrostu wartości sprzedaży, a zmiany udziałów poszczególnych segmentów wskazują na ewolucję struktury tej kategorii.
Listopad to już ostatni moment na przygotowanie oferty sklepów na grudniowy boom zakupowy. Konsumenci na sklepowych półkach poszukują dań gotowych, które skrócą czas świątecznych przygotowań, sezonowych specjałów, a przede wszystkim wysokiej jakości produktów. Nawyki konsumenckie z roku na rok ulegają zmianom, jednak jedno pozostaje niezmienne – chęć spotkań z rodziną i najbliższymi przy świątecznym stole zastawionym pysznymi potrawami.
Katarzyna Kwaśna
Redaktor
1 Barometr Providenta, N=1000 dorosłych Polaków, październik 2025 r.
2 Danae Sp. z o.o. dla organizacji producentów Polski Karp Sp. z o.o., N=1001 dorosłych Polaków, listopad 2024 r.
3 Dane z YouGov Shopper Panel (8.000 polskich gospodarstw domowych, zakupy dokonywane przez gospodarstwa domowe na swoje potrzeby – przynoszone do domu) oraz raportu własnego YouGov „Eating Habbits – zwyczaje żywieniowe Polaków”.
4 Agencja badawcza PBS „Badanie postaw wobec alkoholu”, CAVI, N=1000, 2025 r.
